ახალი რეალობის ყაზახეთი: მოქმედების დრო

პარლამენტის მორიგი სესიის მუშაობა რთულ პერიოდში იწყება.

ჩვენი ქვეყანა აგრძელებს პანდემიასთან ბრძოლას, რომელიც საფრთხეს უქმნის მთელ გლობალურ საზოგადოებას. ჩვენ მობილიზებული გვაქვს ყველა რესურსი ყაზახეთის მოსახლეობის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის დასაცავად. კრიტიკულ პირობებში  ყაზახეთის მოსახლეობა ერთ მთლიანობად იქცა.

კორონავირუსთან ბრძოლამ ნათლად წარმოაჩინა ჩვენი ხალხის უძველესი თვისებები: ურთიერთდახმარება, თანადგომა და დიდი უბედურების წინააღმდეგ ერთობლივად დაპირისპირების მზადყოფნა.

გულწრფელ მადლობას ვუხდი ექიმებს, სამართალდამცავი ორგანოების წარმომადგენლებს, სამხედრო მოსამსახურეებს, მოხალისეებს, მეწარმეებსა და ყველა არაგულგრილ, შეგნებულ მოქალაქეს სიმტკიცისა და პასუხისმგებლობისთვის. თქვენ აჩვენეთ გამძლეობისა და პასუხისმგებლობის ნათელი მაგალითი. მე ეს ნამდვილი პატრიოტიზმის გამოვლინებად მიმაჩნია.

ასეთ რთულ პირობებში ჩვენი მთავარი ამოცანაა სოციალური და ეკონომიკური სტაბილურობის შენარჩუნება, მოსახლეობის დასაქმება და შემოსავლების უზრუნველყოფა.

მიღებული იქნა ოპერატიული ანტიკრიზისული ღონისძიებების ორი პაკეტი. 4,5 მილიონზე მეტმა ყაზახმა, რომლებმაც დროებით დაკარგეს შემოსავალი, მიიღეს დახმარება 42 500 ტენგეს ოდენობით. ამ მიზნებისათვის გამოიყო 450 მილიარდ  ტენგეზე მეტი. მეზობელ სახელმწიფოებში და ბევრ განვითარებულ ქვეყანაშიც კი ასეთი დახმარება არ იქნა გაწეული.

უნდა შესრულდეს სახელმწიფოს ყველა ვალდებულება სოციალურ სფეროში და ეკონომიკის მხარდაჭერის ნაწილში. ამ მიზნებისათვის ეროვნული ფონდიდან 1 ტრილიონი ტენგე გამოიყოფა. გაგრძელდება სოციალური გადახდების ინდექსაცია. 2023 წლამდე ამისთვის  დაგეგმილია 1 ტრილიონზე მეტი ტენგეს გამოყოფა.

ახალი მსოფლიო წესრიგის ჩამოყალიბების  ფონზე, სერიოზული ბიძგი უნდა მივცეთ რეფორმებს, რომელთა კვინტესენციაა ერის გეგმა და ხუთი ინსტიტუციონალური რეფორმა.

ჩვენ ვალდებული ვართ უზრუნველვყოთ ჩვენი მოქალაქეების ღირსეული ცხოვრება, დავიცვათ მათი უფლებები, გავაძლიეროთ კანონის უზენაესობა და კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა.

მაშ ასე, რა არის ჩვენი სამოქმედო გეგმა?

  1. სახელმწიფო მართვის ახალი მოდელი

ამ სფეროში რეფორმები უნდა განხორციელდეს სისტემატურად.

დავიწყებთ იმით, რომ შევცვლით სახელმწიფო მართვისადმი, საკადრო პოლიტიკისადმი, გადაწყვეტილების მიღების სისტემისა და მათ განხორციელებაზე პასუხისმგებლობისადმი მიდგომას.

          პანდემიისა და კრიზისის ფონზე, ამჟამინდელი სახელმწიფო მართვის სისტემა მუშაობს მაქსიმალური სიჩქარით. ოპერატიული ამოცანების გადაჭრას დრო და რესურსი სჭირდება. მაგრამ არავითარ შემთხვევაში არ უნდა დავკარგოთ შორეული ჰორიზონტი. ამიტომ, მე გადავწყვიტე სტრატეგიული დაგეგმვისა და რეფორმების სააგენტოს შექმნა, რომელიც იქნება პრეზიდენტის პირდაპირ დაქვემდებარებაში.

იქმნება რეფორმების უმაღლესი საპრეზიდენტო საბჭო, რომლის გადაწყვეტილებები საბოლოო იქნება. სწრაფად ცვალებადი მდგომარეობის შეფასების მეტი ობიექტურობისთვის სტატისტიკის კომიტეტი გადავა სააგენტოს შემადგენლობაში.

სახელმწიფო დაგეგმვის სისტემამ უნდა უზრუნველყოს ყველა ადამიანური რესურსის მობილიზება, კერძო სექტორისა და საზოგადოების ჩართვა  სრული პარტნიორების ყველა ეტაპზე, როგორიცა: დაგეგმვა, განხორციელება, შეფასება.

ამისათვის საჭიროა საჯარო სამსახურის სისტემის გადატვირთვა. პანდემიამ და სახელმწიფო ორგანოების თანამშრომელთა უმრავლესობის დისტანციურ სამუშაოზე გადაყვანამ აჩვენა, რომ სახელმწიფო აპარატი შეიძლება და უნდა შემცირდეს.

ვავალებ დაჩქარდეს სახელმწიფო აპარატის და კვაზი საჯარო სექტორის მუშაკთა შემცირების ვადები. წელს ისინი 10% -ით უნდა შემცირდეს, ხოლო მომავალ წელს – კიდევ 15% -ით. ამრიგად, მოხელეთა 25% -ით შემცირების ამოცანას  ჩვენ მოვაგვარებთ 2021 წლისთვის. შედეგებიდან გამომდინარე და ციფრულ რეჟიმში გადასვლის გავითვალისწინებთ, გადაწყვეტილებას მივიღებთ შემდგომი შემცირების შესახებაც.

დაზოგილი თანხებით გავზრდით დარჩენილი თანამშრომლების ხელფასებს. დაბალ ანაზღაურებადი საჯარო სამსახური ძალიან ძვირი უჯდება საზოგადოებას. ამ საკითხის ბოლომდე გაუგებრობას მივყავართ ნეგატიურ სელექციამდე, კომპეტენციების, ინიციატივის დაკარგვამდე და, რაც მთავარია, კორუფციამდე. ამიტომ, 2021 წლის 1 ივლისიდან უნდა დაინერგოს ფაქტორულ-ბალიანი შკალა. ეს გამოიწვევს საჯარო მოსამსახურეთა პასუხისმგებლობის გაზრდას და მოტივაციას.

სწრაფად ცვალებად მსოფლიოში  გადაწყვეტილებების მიღების დაბალი სიჩქარე საფრთხეს უქმნის ეროვნულ უსაფრთხოებას. ამიტომ, სამართლებრივი პოლიტიკის კონცეფციის ფარგლებში, კანონმდებლობის შეცვლით, უზრუნველყოფილი უნდა იყოს ბალანსი სამართლებრივი რეგულირების დონეზე. მოცდა შეუძლებელია.

  1. ეკონომიკური განვითარება ახალ რეალიებში

                 ჭეშმარიტად დივერსიფიცირებული, ტექნოლოგიური ეკონომიკის შექმნა ჩვენთვის მხოლოდ საჭიროება არ არის, ამ გზას უკვე ალტერნატივა არ გააჩნია. ამიტომ, ჩვენი ქვეყნის ახალი ეკონომიკური კურსი უნდა დაეფუძნოს შვიდ ძირითად პრინციპს:

1. კეთილდღეობისა და ვალდებულებების  სამართლიანი განაწილება.

2. კერძო მეწარმეობის წამყვანი როლი.

3. სამართლიანი კონკურენცია, მეწარმეების ახალი თაობისთვის ბაზრების გახსნა.

4. პროდუქტიულობის გაზდა, ეკონომიკის სირთულისა და ტექნოლოგიურობის ამაღლება.

5. ადამიანური კაპიტალის განვითარება, ინვესტიცია განათლების ახალ სახეობაში.

6. ეკონომიკის “გამწვანება”, გარემოს დაცვა.

7.სახელმწიფოს მხრიდან დასაბუთებული გადაწყვეტილებების მიღება და მათზე პასუხისმგებლობა საზოგადოების წინაშე.

*  *  *

ყაზახეთის წინაშე მდგარი ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოცანაა მისი ინდუსტრიული პოტენციალის სრული გამჟღავნება.

ეროვნული ეკონომიკის სტრატეგიული თვითკმარობის უზრუნველსაყოფად აუცილებელია სასწრაფოდ დაიწყოს შავი და ფერადი მეტალურგიის, ნავთობქიმიის, საავტომობილო და მანქანათსამშენებლო სფეროში, სამშენებლო მასალების, კვების პროდუქტებისა და სხვა სექტორების წარმოებაში ახალი გადანაწილების განვითარება.

სახელმწიფოსა და ინვესტორებს შორის შეთანხმებების დაფიქსირების მიზნით, დანერგიალია ახალი ინსტრუმენტი – სტრატეგიული საინვესტიციო შეთახნმება.

ეს ინიციატივა უნდა განხორციელდეს წლის ბოლომდე ეკონომიკური ზრდის  შესახებ კანონპროექტის თანახმად. პროექტების ჯგუფს, რომელიც შევა სტრატეგიულ შეთანხმებებში, მთავრობა ჩამოაყალიბებს 2021 წლის აპრილამდე.

სისტემურ გადაწყვეტას მოითხოვს გადამამუშავებელი საწარმოების მიერ სამამულო ნედლეულის ხელმისაწვდომ ფასებში მიღების საკითხი.

ჩვენი საერთო მიზანია ხუთი წლის განმავლობაში საწარმოო ინდუსტრიაში წარმოების გაზრდა მინიმუმ 1.5-ჯერ.

ამასთან, მხოლოდ სამრეწველო პოლიტიკის ზომების გატარებით, მრეწველობაში მნიშვნელოვანი პროგრესის მიღწევა შეუძლებელია. უკიდურესად მნიშვნელოვანია, რომ მონეტარული, ფისკალური და სხვა ძირითადი პოლიტიკა არ იყოს იზოლირებული რეალური სექტორის მოთხოვნებისგან. ამაზე შემდგომ ვისაუბრებ.

*  *  *

კონკურენტული ეკონომიკის შექმნა შეუძლებელია განვითარებული სოფლის მეურნეობის გარეშე.

ჩვენს ქვეყანაში შესაძლებელია ხორცის, ხილის, ბოსტნეულის, შაქრის, ბურღულეულის, ზეთოვანი კულტურების, რძის პროდუქტების წარმოებისა და გადამუშავების 7 მსხვილი ეკოსისტემის ჩამოყალიბება. თევზის რეწვის ინდუსტრია იმსახურებს დიდ ყურადღებას. მსხვილმა პროექტებმა უნდა ითამაშონ მთავარი როლი დამატებითი ღირებულების შექმნის ცენტრალური ელემენტის სახით.

ვერტიკალური კოოპერაციის ფარგლებში ასევე ეფექტურად უნდა იქნას გამოყენებული კერძო შვილობილი დამხმარე მეურნეობების პოტენციალი. კერძო მეურნეობას შეუძლია მილიონობით სოფლის მაცხოვრებელი უზრუნველყოს  შემოსავლის მიღების შესაძლებლობით. საჭიროა მათი ჩართვა რეგიონული კვების ჰაბების შექმნაში.

კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი. მომავალი წლის ბოლოს მთავრდება  მიწის კოდექსის გარკვეული ნორმების მორატორიუმი სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის გამოყენებასთან დაკავშირებით.

                 ჩვენი მიწა უცხოელებზე არ გაიყიდება. მაგრამ მთავრობამ უნდა შეიმუშაოს სოფლის მეურნეობის მიწების სრულფასოვან ეკონომიკურ ბრუნვაში ჩართვის სხვა ფორმები. ინვესტიცია სოფლის მეურნეობის სექტორში ძალზე მნიშვნელოვანია.

            ჩვენი ძირითადი ამოცანებია:

-სოციალურად მნიშვნელოვანი საკვები პროდუქტებით თვითუზრუნველყოფა;

-მილიონობით სოფლის მაცხოვრებლის შემოსავლის სტაბილური ზრდა;

-შრომის პროდუქტიულობის ორნახევარჯერ გაზრდა;

-აგროსამრეწველო კომპლექსის პროდუქციის ექსპორტის გაზრდა.

*  *  *

ტრანსპორტირებისა და ლოგისტიკის კომპლექსის განვითარება კვლავ აქტუალურ პრობლემად რჩება.

შეიქმნა სატრანსპორტო სისტემის ახალი ინფრასტრუქტურული ჩარჩო, უზრუნველყოფილია ქვეყნის ინტეგრაცია გლობალურ სატრანსპორტო დერეფნებში, აღდგენილია ყაზახეთის, როგორც აზიისა და ევროპის დამაკავშირებელი რგოლის ისტორიული სტატუსი.

თუმცა, ამ სფეროში კონკურენცია ძალიან მაღალია. ცენტრალური აზიის რეგიონში გამოჩნდა ალტერნატიული პროექტები, რომლებსაც შეუძლიათ შეამცირონ ყაზახეთის სატრანზიტო პოტენციალი.

ყაზახეთის კონკურენტუნარიანობა უნდა გაიზარდოს გამრღვევი ინფრასტრუქტურული პროექტების მიღწევის, ახალი ქვეყნებისა და კომპანიების მოზიდვის, სატრანზიტო მარშრუტების მომსახურების დონისა და სიჩქარის გაზრდის ხარჯზე.

ვავალებ  2025 წლამდე  განხორციელდეს  24 ათასი კილომეტრის გზის, ანუ ყველა რესპუბლიკური გზის რეკონსტრუქცია და საგზაო მომსახურების უზრუნველყოფა.

*  *  *

მცირე და საშუალო ბიზნესი რთულ პერიოდებს გადის, რომელმაც, არსებითად, სალუთარ თავზე აიღო პანდემიის ძირითადი დარტყმა.

ნეგატიური ეკონომიკური შედეგების დასაძლევად გადასახადების შეღავათები მიეცა 700 ათასზე მეტ მეწარმეს. გადავადდა გადახდები, გაიცა სესხების ხელსაყრელი პირობებით რეფინანსირების შესაძლებლობა. თუმცა, სიტუაცია კვლავ რთული რჩება.

მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის დამატებითი დახმარების გაწევის სახით, მე ვავალებ მთავრობას განხორციელდეს მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის არსებული  6% –მდე წლიური პროცენტული განაკვეთების სესხების სახელმწიფო სუბსიდირება ეკონომიკის ყველა დაზარალებულ სექტორში. სუბსიდია დაფარავს 12 თვის პერიოდს, საგანგებო მდგომარეობის გამოცხადების მომენტიდან, ანუ მიმდინარე წლის 16 მარტიდან.

ეროვნული ბანკი ახორციელებს მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის დაზარალებულ სექტორებში საბრუნავი კაპიტალის შევსების სპეციალურ პროგრამას. ადრე ითვლებოდა, რომ იგი წელს ასრულებს მუშაობას.

არსებულ პირობებში, მოსახლეობის დასაქმებისა და შემოსავლების შენარჩუნება აბსოლუტური პრიორიტეტია. ამიტომ, ამ დროისთვის მნიშვნელოვანია მცირე და საშუალო ბიზნესისთვის ხელფასების ფონდის ტვირთი შემცირდეს ყველაზე მეტად დაზარალებულ დარგებში. ამ კატეგორიის ბიზნესისთვის მე ვავალებ, რომ გაუქმდეს ხელფასებიდან არასაბიუჯეტო ფონდებში გადარიცხვები წლის ბოლომდე ვადით.

საჭიროა მარეგულირებელი პოლიტიკის საბაზო პრინციპების შეცვლა. სახელმწიფო რეგულაციის გამართლება შესაძლებელია მხოლოდ მოქალაქეთა ჯანმრთელობისა და გარემოს დაცვით.

მცირე და საშუალო ბიზნესის განვითარებაზე მუშაობის ძირითადი შედეგი უნდა იყოს 2025 წლისთვის  მშპ-ში მისი წილის  35% -მდე, ხოლო დასაქმებულთა რაოდენობის – 4 მილიონ ადამიანამდე გაზრდა.

*  *  *

ჩვენი მუშაობის წარმატების ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი იქნება  გამჭვირვალე საზოგადოებრივი პოლიტიკის ხელახალი მოწყობა.

საჭიროა ახლებურად მივუდგეთ  ფულად-საკრედიტო პოლიტიკასაც.

ასევე უნდა განმტკიცდეს ფულად-საკრედიტო პოლიტიკის მასტიმულირებელი როლი. დღეს ის მნიშვნელოვნად იზღუდება სავალუტო ბაზარზე სახსრების გადადინების შიშით. ბანკები კი არ ჩქარობენ რეალურ ეკონომიკაში ინვესტირებას, რადგან მათ კარგი შესაძლებლობა აქვთ გამოიმუშავონ ფული სავალუტო ბაზარზე, ეროვნული ბანკის ინსტრუმენტების მეშვეობით.

წელს ჩემი დავალებით შეიცვალა საკანონმდებლო და მარეგულირებელი ბაზა, მნიშვნელოვნად გამკაცრდა მოთხოვნები მსესხებლის გადახდისუნარიანობის შეფასების მიმართ. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები, ლომბარდები და სხვა საფინანსო ინსტიტუტები, რომლებიც ადრე უკონტროლოდ გასცემდნენ სამომხმარებლო სესხებს, სახელმწიფო რეგულირების ქვეშ მოექცნენ. მაგრამ რისკები კვლავ რჩება. განსაკუთრებით კრიზისისა და მოსახლეობის შემოსავლების შემცირების პირობებში.

საგადასახადო და საბაჟო სფეროების ციფრულ რეჟიმზე გადასვლა სერიოზულად დაგვეხმარება “ჩრდილოვანი ეკონომიკის” წინააღმდეგ ბრძოლაში მის ყველა გამოვლინებაში. მითუმეტეს, რომ კორუფციას  სწორედ ჩრდილოვანი ეკონომიკა აძლიერებს.

ამიტომ, მე ვავალებ შეიცვალოს ფინანსთა სამინისტროს ეკონომიკური საგამოძიებო სამსახურის საქმიანობის მიმართულება, ძირითადად ჩრდილოვანი ეკონომიკის წინააღმდეგ ბრძოლაში.

ჩვენ უნდა ავირჩიოთ ახალი საბიუჯეტო პოლიტიკა, რომელიც იქნება დამზოგველი და პასუხისმგებლიანი. უნდა დაფინანსდეს მხოლოდ პრიორიტეტული მიმართულებები და პროექტები. ფულადი ზედმეტობების პერიოდი დავიწყებას მიეცა. აუცილებელია ძირითადი საბიუჯეტო კოეფიციენტების და წესების შემუშავება.

მთავრობამ უნდა მიიღოს ახალი პრივატიზაციის გეგმა. სახელმწიფოს უნდა დარჩეს მხოლოდ სოციალური ობიექტები, აგრეთვე ობიექტები, რომლებიც უზრუნველყოფს სახელმწიფოს უსაფრთხოებას და ფუნქციონირებას.

კვაზი-საჯარო სექტორში უნდა გაგრძელდეს მუშაობა ადმინისტრაციული და მენეჯმენტის პერსონალის, არაპროდუქტიული ხარჯებისა და ზედმეტი შვილობილი კომპანიების შემცირებაზე.

  1. დაბალანსებული ტერიტორიული განვითარება

აუცილებელია ქვეყნის ტერიტორიული და სივრცითი განვითარების არსებითი რესტრუქტურიზაცია.

ჩვენი რეგიონები განსხვავდება ეკონომიკური და სამრეწველო სპეციალიზაციით, ცხოვრების დონით და საჯარო მომსახურების ხარისხით. ამიტომ, ტერიტორიული განვითარება უნდა მოხდეს სხვადასხვა რეგიონის კონკურენტული უპირატესობების გათვალისწინებით.

ქვეყნის სამხრეთის და სამხრეთ-აღმოსავლეთის ინდუსტრიული პოტენციალი უფრო აქტიურად უნდა გაიხსნას. სახელმწიფოს შრომითი რესურსების ნახევარი აქ არის კონცენტრირებული; მაღალი ხარისხის სამუშაო ადგილები კრიტიკულად მნიშვნელოვანია ამ რეგიონების განვითარებისთვის.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ჩვენი მონო ქალაქებისთვის “მეორე სუნთქვის” ჩაბერვა. აქ დიდი პასუხისმგებლობა ეკისრება ქალაქის შემქმნელ საწარმოებს. ეს დავალება არ შესრულდება მათი აქტიური მონაწილეობის გარეშე.

რეგიონული განვითარების ახალი მიდგომა ხელს შეუწყობს ურბანიზაციის პროცესის მართვას, უზრუნველყოფს “მიგრაციული ტალღების” ეტაპობრიობას, თავიდან აიცილებს დიდ ქალაქებში მოსახლეობის გადატვირთულობას და სოციალურ დაძაბულობას.

  1. მოქალაქეთა სოციალური კეთილდღეობამთავარი პრიორიტეტი

მოქალაქეთა სოციალური კეთილდღეობა განუყოფლად არის დაკავშირებული, უპირველეს ყოვლისა,  საბინაო საკითხთან.

საბაზრო ეკონომიკის პირობებში მოქალაქეებისთვის საცხოვრებლის ხელმისაწვდომობა ემყარება შემოსავლის ქონას და ამ პრობლემის დამოუკიდებლად გადაჭრის შესაძლებლობას. ჩემი დავალების ფარგლებში, შემუშავდა მოსახლეობის მიერ თავისი საპენსიო დანაზოგების ნაწილის გამოყენების საკითხი. ეს განსაკუთრებით აქტუალურია.

უკვე 2021 წელს, ერთიანი დაგროვებითი საპენსიო ფონდის 700 ათასი მეანაბრე შეძლებს თავისი დანაზოგის ნაწილი გამოიყენოს საცხოვრებლის შესაძენად, სამკურნალოდ ან ფინანსური კომპანიების მართვაში გადასაცემად. მე ვავალებ მთავრობას, ეროვნულ ბანკთან ერთად, შეიმუშავოს ყველა საჭირო ფინანსურ-სამართლებრივი აქტი და ჩაატაროს მოსამზადებელი სამუშაოები ამ წლის ბოლომდე.

ამ წლიდან დაიწყო მუშაობა პროგრამა “5-10-25”-მა. გამოიყო 390 მილიარდი ტენგე. ამ პროგრამის განხორციელებას მუდმივად უნდა აკონტროლებდეს მთავრობა.

*  *  *

სერიოზულ შეშფოთების საგანს წარმოადგენს ოჯახურ-დემოგრაფიული სიტუაცია.

გაეროს პროგნოზები ყაზახეთის მოსახლეობის ზრდის შესახებ, ცენტრალური აზიის ჩვენს მეზობელ სახელმწიფოებთან  შედარებით არასანუგეშოა. ვავალებ მთავრობას 2021 წლიდან დაიწყოს სპეციალური პროგრამა “ანსაგან საბი”. აუცილებელია ე.კ.გ. პროგრამებისთვის კვოტების რაოდენობის 7 ათასამდე, ანუ 7-ჯერ გაზრდა.

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა დაეთმოს ბავშვთა უსაფრთხოებისა და  უფლებების დაცვის საკითხებს. ჩვენ გავამკაცრეთ სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა ამ კუთხით.

სოციალური დაცვის სფერო რეგულირდება 17 კანონით და ათობით კანონქვემდებარე აქტით. ამან გამოიწვია რეგულირების სირთულე და ფრაგმენტაცია. შედეგი არის სახელმწიფოს პასუხისმგებლობის არაგამჭვირვალობა, მოქალაქეების მიერ საკუთარი უფლებების გაუგებრობა.  ვავალებ მთავრობას, დაიწყოს ქვეყნის სოციალური კოდექსის შემუშავება.

უნდა იქნას მიღებული სოციალური გადასახადების ციფრულ ფორმატზე გადაყვანის ზომები. ამისათვის აუცილებელია მოქალაქის ციფრული “სოციალური საფულის” დანერგვა, აგრეთვე შესაბამისი განაწილების სისტემის შექმნა.

  • ხელმისაწვდომი და ხარისხიანი განათლება

კორონავირუსის პანდემიასთან დაკავშირებით, მსოფლიოში სკოლის მოსწავლეებისა და სტუდენტების აბსოლუტური უმრავლესობა გადავიდა დისტანციურ სწავლებაზე. ეს გულისხმობს მუშაობის სრულიად განსხვავებულ სტილსა და შინაარსს.

ამავე დროს, ხარისხიანი განათლება გულისხმობს ტრადიციულ გაკვეთილებს, მასწავლებლებთან და თანატოლებთან ერთად სწავლას. ამიტომ საჭიროა განვიხილოთ დასწრებული სწავლის ტრადიციული ფორმის დაბრუნების პროცედურა, ეპიდემიოლოგიური მოთხოვნების დაცვით. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სკოლებისთვის.

ჩვენი განათლების ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა მასწავლებელთა დაბალი ხელფასია. მე უკვე მივიღე გადაწყვეტილება 2021 წლის იანვრიდან მასწავლებელთა ხელფასების 25%-ით გაზრდის შესახებ. ზრდა გაგრძელდება მომავალშიც. ამ მიზნებისათვის დამატებით გამოიყოფა 1,2 ტრილიონი ტენგე  შემდეგი სამი წლის მანძილზე.

მოქალაქეთა წიგნიერების, მათი ციფრული განათლების დონის ასამაღლებლად მთავრობას ვავალებ უწყვეტი განათლების კონცეფციის შემუშავებას. ეს დოკუმენტი უნდა ითვალისწინებდეს არაფორმალური განათლების ალტერნატიული ვარიანტების აქტიურ დანერგვას, დამოუკიდებელი სწავლის შედეგების აღიარებას, პროფესიული უნარების სერტიფიცირებას.

საჭიროა ყველაზე სერიოზული ყურადღება მივაქციოთ ახალგაზრდა თაობის სპორტულ და შემოქმედებით პოტენციალს.

თანხების სიმცირის პირობებში აზრი არა აქვს პროფესიონალური სპორტული კლუბების ფინანსურ მხარდაჭერას მთლიანად სახელმწიფო ხარჯებით. მილიარდობით ტენგე სახელმწიფო  და კვაზი კომპანიების  ბიუჯეტიდან არაეფექტურად იხარჯება.

ვავალებ მთავრობას, უზრუნველყოს სტაჟირება მსოფლიოს წამყვან სამეცნიერო ცენტრებში ყოველწლიურად 500 მეცნიერისთვის, ასევე უზრუნველყოს 1000 გრანტი ახალგაზრდა მეცნიერებისთვის კვლევის  «Жас ғалым» პროექტის ფარგლებში.

მეცნიერების დაფინანსებისა და მხარდაჭერის მნიშვნელოვანი წყაროა უდიდესი საწარმოების სახსრები, განსაკუთრებით ნედლეულის სექტორისა.

  • ჯანდაცვის სისტემის განვითარება

პანდემიით გამოწვეულმა კრიზისმა ბევრი რამ გვასწავლა. მაგალითად, ექიმის მუშაობის დაფასება. თუმცა ჯანდაცვის მუშაკები ერთხანს სახელმწიფოს ყურადღების მიღმა აღმოჩნდნენ.

რა თქმა უნდა, სამედიცინო პროფესიის მნიშვნელობას ფინანსური მხარდაჭერაც უნდა ჰქონდეს.  ვავალებ ბიუჯეტის უახლოესი დაზუსტებისას გამოიყოს 150 მილიარდი ტენგე სამედიცინო მუშაკებისთვის წლის მეორე ნახევრის წამახალისებელი პრემიების გადასახდელად.

ჩვენ ამას ვაკეთებთ ახლა, კრიზისის პერიოდში, ეს უნდა ვაკეთოთ სისტემურ საფუძველზეც. 2023 წლისთვის სამედიცინო მუშაკების ხელფასი იქნება საშუალო ხელფასზე ორჯერ მეტი.

გადაწყდა წამლებით მომარაგების საკითხები, მაგრამ საჭიროა შიდა ფარმაცევტული ინდუსტრიის ფეხზე დაყენება. ყველა ძირითადი მედიკამენტი და სამედიცინო მოწყობილობა უნდა იწარმოებოდეს ყაზახეთში. ეს არის ეროვნული უსაფრთხოების საკითხი. მომავალი წლიდან ველოდები კონკრეტულ შედეგებს ამ მიმართულებით.

წლის ბოლომდე ქვეყნის რეგიონებში 13 ახალი ინფექციური საავადმყოფო აშენდება. 2025 წლისთვის ექსპლუატაციაში შევა 20 თანამედროვე მრავალფუნქციური ჯანდაცვის დაწესებულება. ეს ნიშნავს, რომ დაახლოებით ერთნახევარი ტრილიონი ათეული ტენგეს  ინვესტიციის შემოდინება მოხდება  ჯანდაცვის სფეროში.

ელბასის ინიციატივით, ქალაქ ნურ-სულთანსა და ალმატიში გაჩნდება ორი მრავალპროფილური სამედიცინო ცენტრი. ისინი გახდებიან ჩვენი მედიცინის ფლაგმანები, ინოვაციების ზრდისა და გამოყენებითი სამედიცინო მეცნიერების განვითარების წერტილები.

პანდემიამ მკვეთრად დასვა იშვიათი სპეციალობების ექიმების-  ეპიდემიოლოგების, ინფექციური დაავადებების სპეციალისტების, რეანიმატოლოგების, პულმონოლოგების, კარდიოლოგების მომზადების საკითხი.  ვავალებ მთავრობას, შეადგინოს სამედიცინო დაწესებულებების დაკომპლექტების გრძელვადიანი (10 -წლიანი) პროგნოზი.

  • ეკოლოგია და ბიომრავალფეროვნების დაცვა.

გარემოს დაცვა და ეკოლოგიური განვითარება გამოდის ყაზახეთის დღის წესრიგის პირველ პოზიციაზე. მთელი ცივილიზებული სამყარო ამ საკითხითაა დაკავებული  და მთავარ ტენდენციას ჩვენც არ უნდა ჩამოვრჩეთ.

შემუშავდა ახალი ეკოლოგიური კოდექსის პროექტი, რომელიც მოწოდებულია გადაჭრას რიგი სისტემური პრობლემები. მე ვთხოვ პარლამენტს განიხილოს და მიიღოს ეს მნიშვნელოვანი დოკუმენტი წლის ბოლომდე.

ვავალებ მთავრობას დაიწყოს პრაქტიკული ზომების განხორციელება ეკოლოგიური სიტუაციის გასაუმჯობესებლად. უნდა დამტკიცდეს ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შენარჩუნებისა და რაციონალური გამოყენების გრძელვადიანი გეგმები.

მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში ტყის ფონდში 2 მილიარდზე მეტი ხე დაირგვება, ხოლო დასახლებულ პუნქტებში-15 მილიონი ხე. ეს აქცია გამოიწვევს ჩვენი ქვეყნის მასშტაბურ გამწვანებას.

მნიშვნელოვანი ამოცანაა ქვეყნის შიგნით ეკოლოგიური ტურიზმის კულტურის აქტიური განვითარება.

საშუალოვადიან პერსპექტივაში, ეკონომიკის ზრდა უფრო და უფრო “მწვანე” უნდა გახდეს. ამიტომ, უკვე ახლა უნდა ჩაეყაროს საფუძველი ღრმა დეკარბონიზაციას. მე ვავალებ მთავრობას, სამეცნიერო საზოგადოებასთან და კერძო სექტორთან თანამშრომლობით, შეიმუშაოს წინადადებების პაკეტი “მწვანე ზრდის” შესახებ.

  • სამართლიანი სახელმწიფო მოქალაქეთა ინტერესების დასაცავად

სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების არცერთი ასპექტი წარმატებით ვერ განხორციელდება კანონის უზენაესობისა და ჩვენი მოქალაქეების უსაფრთხოების გარანტიების გარეშე.

“მომსმენი სახელმწიფო”, ფაქტობრივად, “სამართლიანი სახელმწიფოს” მშენებლობის კონცეფციაა. საკმარისი არ არის მხოლოდ მოქალაქეების პრობლემების მოსმენა და დანახვა, მთავარია მათზე სწორი და ობიექტური რეაგირება.

წინ დიდი სამუშაო მოგველის, რათა შეიქმნას მოქალაქეთა ინტერესების დაცვის ახალი სტანდარტები. ამაში საკვანძო როლს ასრულებს სამართალდამცავი და სასამართლო სისტემები. რეფორმები აქ აბსოლუტურად აუცილებელია.

ქვეყანაში შექმნილი ვითარება ახალ მოთხოვნებს უყენებს სამართალდამცავ ორგანოებს, რომლებიც უნდა აკმაყოფილებდნენ მოქალაქეთა მოთხოვნებს.

უნდა მოხდეს სისხლის სამართლის სფეროს მოდერნიზაცია ე.თ.გ.ო.-ს განვითარებული ქვეყნების მაგალითზე. ჩვენ გვჭირდება მოდელი, რომელიც უზრუნველყოფს მოქალაქეთა უფლებების დროულ დაცვას და დააკმაყოფილებს მაღალ საერთაშორისო სტანდარტებს. საჭიროდ ვთვლი ყაზახეთში სამრგოლიანი მოდელის დანერგვას, უფლებამოსილების მკაფიო განაწილებით.

მნიშვნელოვანია სისხლის სამართლისა და სისხლის სამართლის-საპროცესო კანონმდებლობის სტაბილურობის უზრუნველყოფა. მისი ხშირი კორექტირება უარყოფით გავლენას ახდენს სამართალგამოყენებაზე და არ იძლევა ერთიანი საგამოძიებო და სასამართლო პრაქტიკის შემუშავების საშუალებას.

კანონმდებლობის გამოყენების შესახებ გადაწყვეტილებები ხშირად მიიღება სათანადო ანალიზისა და პროგნოზირების გარეშე, სამართალდამცავი ორგანოების მოხერხებულობიდან გამომდინარე. ამიტომ აუცილებელია შემუშავდეს „ადმინისტრაციული“ და „სისხლის სამართლის“ დანაშაულების ახალი ცნებები. საზოგადოებისა და იურიდიული საზოგადოებრიობისთვის უფრო გასაგები გახდება სამართალდარღვევისთვის სასჯელის დაწესების ლოგიკა.

მომწიფდა  ადგილობრივი პოლიციის სამსახურის უფრო სრულყოფილი რეფორმა, რომლის პრინციპია ”პოლიცია ორ ნაბიჯში”, სადაც მთავარი როლი ენიჭება უბნის ინსპექტორს.

გამომდინარე იქიდან, რომ ჩვენ ბუნებრივი და ტექნოგენური კატასტროფების ეპოქაში შევედით, ვთვლი, რომ აუცილებელია საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს აღდგენა.

კანონის უზენაესობის მნიშვნელოვანი კრიტერიუმი არის მიუკერძოებელი და სამართლიანი მართლმსაჯულება. სასამართლო უნდა იყოს შეჯიბრებითი და მოსამართლე თავისუფალი უნდა იყოს ბრალდების მხარისგან. ამისათვის აუცილებელია ადვოკატისა და პროკურორის თანასწორობის უზრუნველყოფა.

სასამართლო სისტემა არ უნდა იყოს დახურული კორპორაცია. მართლმსაჯულების უმაღლესმა საბჭომ და უზენაესმა სასამართლომ უნდა გააძლიერონ ძალისხმევა მართლმსაჯულების აღსრულებისთვის ახალი პროფესიონალების მოსაზიდად. სასამართლო სისტემას სჭირდება სპეციალისტები გადასახადების, წიაღით სარგებლობის, ინტელექტუალური საკუთრების და კორპორაციული სამართლის დარგებში.

ასევე მიზანშეწონილად მიმაჩნია ახალი ანტიკორუფციული ინსტრუმენტების დანერგვა. 2021 წლიდან უნდა იქნას შემოღებული ანტიკორუფციული შეზღუდვა საჯარო მოსამსახურეებისთვის, დეპუტატებისთვის, მოსამართლეებისთვის,  მათ მიერ ანგარიშის ქონის, უცხოურ ბანკებში ფულისა და ძვირფასეულობის შენახვასთან დაკავშირებით.

სახელმწიფო მოხელეების ან კვაზი სახელმწიფო ორგანიზაციების ხელმძღვანელების ორმაგი მოქალაქეობის ამოჩენის შემთხვევაში, ისინი განთავისუფლდებიან თანამდებობიდან.

ისევე, როგორც მთელი მსოფლიო, ყაზახეთიც შეეჯახა მოქალაქეების დაუცველობას ინტერნეტის მეშვეობით შევიწროებისგან. პირველ რიგში, ეს ეხება ბავშვებს. ისინი განსაკუთრებით მგრძნობიარენი არიან ინტერნეტით შევიწროების მიმართ, რასაც, სამწუხაროდ, საშინელი შედეგები მოაქვს. დროა მივიღოთ საკანონმდებლო ზომები, რათა დავიცვათ მოქალაქეები, განსაკუთრებით ბავშვები, კიბერბულინგისგან.

საჭიროა გაძლიერდეს ბავშვების უფლებების დაცვის სხვა ზომებიც, კერძოდ, შევუერთდეთ ბავშვის უფლებების კონვენციის ფაკულტატურ ოქმს, რომელიც ეხება კომუნიკაციის  პროცედურებს.

  1. ციფრული რეფორმა -ყველა რეფორმის საბაზო ელემენტი

ჩვენ უნდა მივისწრაფოდეთ უარი ვთქვათ ქაღალდის გამოყენებაზე უწყებათაშორის ურთიერთქმედებისა და მოქალაქეებთან კომუნიკაციის დროს.  მე ვავალებ, რომ წლის ბოლომდე გაუქმდეს ყველაზე მოთხოვნადი ცნობების  ქაღალდით დადასტურებები (47–დან 30), მოხდეს ინფორმაციის ციფრული დადასტურება.

IT ბაზრის, საინჟინრო და სხვა მაღალტექნოლოგიური სერვისების განვითარება არ არის მხოლოდ ქვეყნის შიგნით დამატებითი ღირებულების და სამუშაო ადგილების შექმნა, უფრო და უფრო მეტი შესაძლებლობები ჩნდება ამგვარი მომსახურებების საზღვარგარეთ ექსპორტისთვის. მნიშვნელოვანია ამ პოტენციალის გამოვლენა.

ჩვენ მივიღეთ კანონები, რომლებმაც ყაზახეთს შესაძლებლობა მისცა გახდეს “მონაცემების” დამუშავებისა და შენახვის ერთ-ერთი საერთაშორისო ჰაბი. მხოლოდ გასული წლის განმავლობაში, 80 მილიარდზე მეტი ტენგეს ინვესტიცია მოზიდული იქნა ციფრული მაინინგის საშუალებით. მაგრამ ჩვენ ამაზე ვერ შევჩერდებით, ქვეყანაში უნდა მოვიზიდოთ მსოფლიოს ციფრული გიგანტები. წინააღმდეგ შემთხვევაში, სხვა სახელმწიფოები გააკეთებენ ამას.

ხუთ წელიწადში ამ დარგში ინვესტიციების მოცულობა უნდა ავიყვანოთ 500 მლრდ. ტენგემდე.

Х.   მოქალაქეთა მონაწილეობა სახელმწიფოს მართვაში

ჩვენ ავიღეთ კურსი “მომსმენი სახელმწიფოს” მშენებლობაზე. როგორც უკვე ვთქვი, ამ მიდგომის არსი არ არის მხოლოდ სახელმწიფო უწყებების სიტუაციური რეაგირება მოსახლეობის ყოველდღიურ პრობლემებზე. ეს არის, უპირველეს ყოვლისა, მუდმივი დიალოგი ხელისუფლებასა და საზოგადოებას შორის.

საზოგადოების ნდობის ეროვნულმა საბჭომ ახალი ბიძგი მისცა საზოგადოებრივი დიალოგის განვითარებას. მან თავისი მისია გაამართლა ჩვენს ქვეყანაში ეროვნული დიალოგის პროცესის ინსტიტუციონალიზებით, რისი შედეგიც გახდა პოლიტიკური რეფორმების პაკეტი.

კერძოდ, მიღებულ იქნა თავისი დემოკრატიული არსით, ახალი კანონი “მშვიდობიანი შეკრების შესახებ”,  შეტანილი იქნა  ცვლილებები კანონში “პოლიტიკური პარტიების შესახებ”, “არჩევნების შესახებ”, “პარლამენტისა და მისი დეპუტატების  სტატუსის შესახებ”, ასევე შეტანილია ცვლილებები სისხლის სამართლის კოდექსში დეკრიმინალიზაციის 130-ე მუხლის და ჰუმანიზაციის 174-ე მუხლის ნაწილში. მადლობას ვუხდი პარლამენტს მაღალი ხარისხიანი და ეფექტური მუშაობისთვის.

ეს პოლიტიკურ სფეროში ჩვენი რეფორმების მხოლოდ დასაწყისია და მისი მოდერნიზაცია გაგრძელდება. პრაქტიკულად მოგვიწევს სახელმწიფო ხელისუფლების ყველა ინსტიტუტის რეფორმა. რეფორმების მთავარი მიზანი არის მთელი სახელმწიფოს ფუნქციონირების ეფექტურობის გაზრდა.

თუ ჩვენ ნამდვილად გვსურს გავაუმჯობესოთ ჩვენი მოქალაქეების ცხოვრება, მაშინ ისინი თავად უნდა ჩაერთონ რეფორმების პროცესში. ჩვენი შემდგომი პოლიტიკური რეფორმები მიზნად ისახავს ქვეყნის მთავრობაში ხალხის ფართო ჩართვას.

მაგალითად, საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებმა აჩვენა, რომ გაზრდილია მოთხოვნა სოფლის აკიმების არჩევაზე. ამ მნიშვნელოვან ნაბიჯს ყურადღებით და თანმიმდევრულად უნდა მივუდგეთ. აუცილებელია ნათლად გვესმოდეს, თუ როგორ იმუშავებს ეს სისტემა პრაქტიკაში. ამასთან, ამ საკითხის გადაწყვეტის დიდი ხნით გადადება არ შეიძლება.

მომავალ წელს ამოიწურება მთელი რიგი სასოფლო ოლქების რამოდენიმე ხელმძღვანელის უფლებამოსილების ვადა. მე მჯერა, რომ შესაძლებელია სოფლად აკიმების პირდაპირი არჩევნების ჩატარება.

ადგილობრივი ხელისუფლების არჩევის გარდა, საჭიროა განისაზღვროს უფლებამოსილებათა განაწილება როგორც მმართველობით დონეზე, ისე ადგილობრივ თვითმმართველობებთან.

უაღრესად მნიშვნელოვანი საკითხია რეგიონების საბიუჯეტო დაფინანსების მოდელის შემუშავება. საქმე ეხება არა მხოლოდ „ცენტრი-რეგიონის“ ურთიერთობას, არამედ რეგიონის შიგნით სახსრების განაწილებას.

აუცილებელია ადგილობრივი ბიუჯეტის დამტკიცების პროცესზე კონტროლის გაძლიერება, რადგან თანხები ხშირად არ არის მიმართული მოსახლეობის რეალურ საჭიროებებზე. ერთი და იგივე ქუჩების ყოველწლიური რემონტი, საიმიჯო ღონისძიებებზე თანხების უაზრო ხარჯვა – ეს ყველაფერი იწვევს მოქალაქეების სამართლიან აღშფოთებას.

რაც შეეხება ინფრასტრუქტურასა და სოციალურ ინიციატივებზე სოციალურად მნიშვნელოვან ხარჯებს, რაიონისა და დასახლებული პუნქტების ბიუჯეტებმა უნდა გაიაროს საზოგადოებრივი ექსპერტიზა, მათ შორის ონლაინ გამოკითხვების გამოყენებით.

დადგა ადგილობრივი თვითმმართველობის განვითარების ახალი კონცეფციის შემუშავების დრო. პარლამენტი მის საფუძველზე მიიღებს შესაბამისი კანონების პაკეტს.

უნდა ვაღიაროთ, რომ ფორმალიზმი და ეფექტურობის ნაკლებობა კვლავ ფართოდ არის წარმოდგენილი სახელმწიფო ორგანოების უწყებების მუშაობაში. მოქალაქეები იძულებულნი არიან მოთხოვონ ადგილობრივი პრობლემების მოგვარება ცენტრალურ ხელისუფლებას, მიმართონ საჩივრებით  სახელმწიფოს მეთაურს.

მთავრობას, სამოქალაქო საზოგადოებასთან თანამშრომლობით, მოუწევს მარეგულირებელი ჩარჩოს შემუშავება და ამ მნიშვნელოვან პროექტთან დაკავშირებული ყველა ტექნიკური საკითხის გადაწყვეტა.

ქვეყნის მოქალაქეების ინტერესების დაცვის უმნიშვნელოვანეს მისია კვლავ გაგრძელდება პოლიტიკური პარტიების მიერ.

ყველა ამ რეფორმისა და გარდაქმნის წარმატება დამოკიდებულია ჩვენს სოლიდარობაზე, პატრიოტიზმსა და სამოქალაქო პასუხისმგებლობაზე.

ХІ.   ერის ახალი თვისება

დღეს ჩვენ წინაშე დგას ამოცანა, ჩამოვაყალიბოთ ჩვენი ხალხის ყოფის ახალი პარადიგმა, გავაუმჯობესოთ მთელი ერის ხარისხი.

”ცოდნის მისაღებად უნდა ისწავლო. მდიდარი რომ იყო, უნდა გქონდეს საქმე. ძლევამოსილებისთვის კი აუცილებელია ერთიანობა და დარაზმულობა. ამ საჭიროებებისთვის  აუცილებელია დაუღალავი მუშაობა ”, – ერის მასწავლებლის ახმეტ ბაითურსინოვის ეს სიტყვები დღესაც აქტუალურია.

პირველი, ოცდამეერთე საუკუნის თაობა  უნდა იყოს ღრმად განათლებული.

მეორეც, საჭიროა ახალგაზრდებს ვასწავლოთ დაუღალავი შრომა.

მესამე, სწორია, როდესაც ნებისმიერი საქმის საფუძველი პროფესიონალიზმია.

მეოთხე, რკინის დისციპლინა და მაღალი პასუხისმგებლობა ყველასათვის დამახასიათებელი ნიშანი უნდა გახდეს.

მეხუთე, არ შეიძლება გადახვევა სამართლიანობის გზიდან. სამართლიანობა საზოგადოების განვითარების მნიშვნელოვანი პირობაა. ამ თვისებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ქვეყნისა და ხალხის ბედისთვის.

მეექვსე, ჩვენ უნდა განვავითაროთ ისეთი თვისებები, როგორიცაა პატიოსნება, დამზოგველობა, საფუძვლიანობა. ყველას გვსურს  ასეთი ყაზახების ნახვა. მხოლოდ ამ გზით შეგვიძლია ავაშენოთ კონკურენტუნარიანი სახელმწიფო და შევქმნათ ინტელექტუალური ერი.

ახალ ეტაპზე ეროვნული ინტელიგენციის ამოცანაა ეროვნული არსებობის ახალი პრინციპების დაფუძნება, აგრეთვე ერის ხარისხის გაუმჯობესების ხელშეწყობა.

ჩვენს ქვეყანაში უნდა დაინერგოს მტკიცე სისტემა „პასუხისმგებლიანი  სახელმწიფო – პასუხისმგებლიანი საზოგადოება – პასუხისმგებლიანი პირი“.

კომენტარის დატოვება

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *